Amazonka    -    Rzeki24.info !


Amazonka (Rio de las Amazonas, Río Amazonas) - rywalizująca o miano najdłuższej z rzek świata, znajdująca się w Ameryce Południowej, posiadająca największe dorzecze na świecie (o powierzchni ok. 7 mln km2) i największe zasoby wodne. Dlatego też w jej dorzeczu wyrastają największe lasy tropikalne. Nazwa najprawdopodobniej pochodzi od błędnie tłumaczonej nazwy amacunu - "niedźwiedź wodnych chmur", którą rozpropagował w Europie, po roku 1540 Hiszpan Orellan, który jako pierwszy przepłynął rzekę z And do ujścia. Długość od wieków była sporna. Utrudniał ją nie tylko dylemat wyodrębnienia spośród ponad 1000 dopływów właściwej rzeki, ale i dotarcie do ukrytych w niedostępnym terenie źródeł - rzetelny wybór dopływu powinien być poprzedzony wieloletnim pomiarem wielkości jego przepływu wody, aby uśrednić jego wahania w szerokich granicach. W roku 2001 doczekały się potwierdzenia informacje[1], wg których rzeka ma długość 7025 km, wg danych brazylijskich, dawniej uznawanych za prawidłowe, rzeka miała mieć długość 6515 km, a wg wcześniejszych pomiarów 6400 km. Należy jednak pamiętać, że długość nieuregulowanej rzeki zmienia się ciągle, szczególnie po powodziach: stare zakola zostają odcięte jako starorzecza, powstają nowe, rzeka na długich odcinkach płynie kilkoma ramionami o różnej długości, w jednym roku bardziej jednym w innym roku innym. Płynie przez Peru, Brazylię i częściowo, jako rzeka graniczna, przez Kolumbię. Źródła Amazonki znajdują się w peruwiańskich Andach na wysokości 5190 m n.p.m., skąd rzeka płynie w kierunku wschodnim przez Nizinę Amazonki. Amazonka posiada kilka rzek źródłowych, w zależności od przyjęcia jednej z nich za główną, podaje się różną długość. Najczęściej za rzekę źródłową przyjmuje się Ukajali, rzadziej Maranón. Według pomiarów peruwiańskich Amazonka jest najdłuższą rzeką świata. Razem z Ukajali i Carhuasantą liczy 7025 km. Natomiast długość Amazonki wraz z Maranón wynosi około 6400 km. W środkowym biegu, od ujścia Yavari/Javari do ujścia Rio Negro, Amazonka nazywana jest Solimoes. Szerokość rzeki dochodzi w środkowym biegu do 20 km, zaś w biegu dolnym do 100 km. Ujście Amazonki do Atlantyku ma postać rozległej delty z licznymi, oddzielonymi od siebie, ramionami (około 200 odnóg) - nie mamy tu jednak do czynienia z klasycznym ujściem deltowatym. Największe z ramion mają charakter estuariów, rozpoczynających się nawet 350 km od oceanu. Przy ujściu rzeka ma prawie 80 km szerokości.


  
Amazonka, Rio Amazonas, rzeka w Ameryce Południowej, przepływająca przez Peru i Brazylię. Największa rzeka na świecie pod względem powierzchni dorzecza i zasobności wód, druga po Nilu pod względem długości. Powstaje z połączenia rzek Ukajali i Maranón. Długość 6400 km lub wg innych źródeł 6296 km. Powierzchnia dorzecza 7,2 mln km2. Przepływ 17 500 m3/s, według innych danych 220 000 m3/s lub 14 000 m3/s, maksymalnie 350 000 m3/s. Źródła w Andach Peruwiańskich na wysokości 5597 m n.p.m. W górym biegu, na odcinku ok. 700 km, płynie w głębokiej, śródgórskiej dolinie tworząc liczne przełomy i wodospady (tzw. pongos). W środkowym biegu szerokość do 20 km i głębokość do 80 m ( od granicy z Peru i Kolumbią zwana Solimőes), u ujścia szerokość 80-150 km. Spadek rzeki na nizinie bardzo mały, ok. 0,05%. Uchodzi do Oceanu Atlantyckiego, tworząc estuarium i deltę o powierzchni ok. 100 tys. km2 z licznymi odnogami (ok. 200), m.in.: Canal do Norte, Canal do Sul, Pará. W delcie liczne wyspy, m.in. Marajó o powierzchni ok. 48 tys. km2 (największa wyspa rzeczna świata). Liczne dopływy, z których 18 o długości 1500-3500 km, m.in.: Juruá, Purus, Madeira, Negro, Xingu, Tapajós, Japurá, Ucayali, Putumayo. Żeglowna na odcinku 4,2 tys. km (od Oceanu Atlantyckiego do Iquitos w Peru). Statki morskie mogą docierać aż do portu w Manaus. Niesie ogromne ilości wody, wysładzając wodę morską Oceanu Atlantyckiego na odległość 400 km od ujścia. Specyficzny charakter ujścia rzeki, nie tworzącego delty, przegrodzonego licznymi kanałami i ławicami osadów, jest przyczyną niezwykle gwałtownego działania fali przypływowej zwanej pororoca, dochodzącej do 2-3 m wysokości, poruszającej się z prędkością 16-20 km/godz. Pororoca zachodzi podczas zmiany faz księżyca, głównie podczas zrównania dnia z nocą, i dociera przeszło 1000 km w górę rzeki, transportując doń słoną wodę.